Nachtvlinders tellen op de dijk: bouwen aan een biodivers buitengebied
Nachtvlinders zijn vooral in de nacht actief. We zien ze niet. Hoeveel en welke soorten zijn er? In het verleden werden ze wel gevangen met een wit laken en een felle lamp erop. Tegenwoordig is er de LED-emmer. Daarmee worden de vlinders gevangen en kunnen we ze in de koele morgen nog goed zien voordat ze weer vrijgelaten worden.
Met het tellen van nachtvlinders krijgen we inzicht in de populatie in een gebied. En dat zegt weer iets over de biotoop waarin zij leven. We weten dat nachtvlinders zich snel aanpassen. Wordt het leefgebied slechter, dan gaan ze fors in aantal achteruit, maar het tegenovergestelde is ook waar: bij een goede biotoop neemt hun aantal en het aantal soorten snel toe. Voor ons is dit een reden om in het project Slaperdijken aan de slag te gaan met het tellen van nachtvlinders.
Dit gebeurt op agrarische bedrijven al structureel. Van april tot oktober wordt er iedere 14 dagen een telling gedaan. Deze telling wordt geregistreerd in een app. Daarmee vindt automatisch de determinatie plaats. Er zijn meerdere boeren in ons werkgebied en landelijk zijn er zo’n 50 boeren die meedoen. Dit heet de BIMAG: de Boeren Insecten Monitoring Agrarische Gebieden. Het doel van de BIMAG is om inzicht te krijgen in de biodiversiteit en de stand van het landelijk gebied.
De deelnemers krijgen een speciale, diervriendelijke nachtvlinderkast die werkt op een ledlamp en een accu. De kast wordt ’s avonds op het erf of langs een akkerrand of bij een dijk geplaatst. Insecten (en vooral nachtvlinders) worden door het licht aangetrokken en vallen veilig in de emmer. De volgende ochtend telt en fotografeert de boer de gevangen insecten. Daarna worden de dieren direct weer levend en onbeschadigd vrijgelaten.
Alle waarnemingen worden digitaal ingevoerd via een speciale app. Omdat boeren meestal geen insectenexperts zijn, wordt met de ingestuurde foto’s de vlinder geïdentificeerd. Door elk jaar op exact dezelfde locaties en op dezelfde manier te tellen, ontstaat er een betrouwbaar beeld van hoe de insectenpopulaties zich ontwikkelen in het gebied.
Naast de BIMAG-tellingen in ons gebied, hebben we voor het project Slaperdijken ook een aantal LED-emmers aangeschaft, met als doel om bij een paar deelnemers te kijken naar de ontwikkelingen.
Interview met de nachtvlinderteller
Een van deze LED-emmers staat op de slaperdijk bij Bonne Poelma. Bonne heeft in één van zijn slaperdijken een poel. Daarnaast heeft hij nu ook een vogelakker tegen zijn dijk aan. Hiermee creëert hij een aantrekkelijk gebied voor vogels en insecten. De schapen van zijn oom lopen op de dijk. Gea is degene die hier met de LED-emmer het werk doet. Dit is het eerste jaar dat ze dit doet. De zus van Gea telt vogels met Menze bij Electra. Gea is zelf gek op vlinders. Vroeger al maakte ze een vlinderkasje waar ze verzamelde rupsen ging kweken. Het uitkomen van de poppen is een geweldige ervaring, iets wat ze nu nog steeds doet. Ze heeft inmiddels een mooi vlinderkasje aangeschaft via: https://www.vermandel.com/
De rupsen haalt ze vooral van brandnetels en distels, maar ook wel van klimop. Dit betreft dan vooral dagvlinders. De interesse in nachtvlinders is inmiddels groter geworden, de verwondering over wat er is dat je niet ziet.
“Eens in de 2 weken tel ik de nachtvlinders. Ik heb een LED-emmer met powerbank van Boerennatuur. De voorwaarden voor een goede vangst zijn rustig weer, geen volle maan en geen regen. Rond een uur of 7 in de avond zet ik de emmer neer. De volgende dag rond 8 uur ben ik daar weer. Nachtvlinders slapen overdag, maar er zijn wel enkele dagactieve nachtvlinders, zoals de kolibrievlinder, die afgelopen zomer veel te zien was.
Ik maak eerst overal een foto van, zowel van de vlinders aan de buitenkant van de emmer als aan de binnenkant. Belangrijk is om een goede foto te maken van de vlinders, zodat ze goed herkenbaar zijn. Naast vlinders vind ik ook torretjes, wantsen en langpootmuggen. Sommige nachtvlinders doen alsof ze dood zijn. Ze zijn voer voor vleermuizen en hebben deze tactiek om te ontsnappen.”
De Vlinderstichting heeft een route aangemaakt en na identificatie laad ik de vlinders in op de route. Gea haalt de foto’s vaak ook zelf even door de app ObsIdentify. Deze is gekoppeld aan de website https://waarneming.nl. Daar zitten mensen die gespecialiseerd zijn en op deze manier wordt er veel data verzameld.
‘De meest bekende nachtvlinder is de gamma-uil, die ik vaak heb, maar ook wel heel mooie en/of bijzondere soorten. Zoals de koperuil en groot avondrood. Ook de oranje wortelboorder was mooi. De katoendaguilvlinder was zeldzaam, maar is ook aanwezig in Noord-Groningen.’
Bloemranden voor biodiversiteit in het landschap
Nachtvlinders passen zich snel aan een veranderende omgeving aan. Dit jaar is het eerste jaar dat ze telt en het project Slaperdijken is ook net van start. Wat maakt een gebied aantrekkelijk voor vlinders? Gea vertelt dat bloemenranden en ook klaver, luzerne en zonnebloemen zorgen voor biodiversiteit in het landschap, en dat geeft meer leven van insecten en vlinders.
Gea is met haar passie voor vlinders een inspirator voor veel mensen in haar omgeving. Ze maakt hiermee mensen bewust en creëert verwondering. Zo is het in de familie inmiddels een sport geworden om het Oranjetipje als eerste waar te nemen. Dat is de vlinder die rond Koningsdag zich vaak laat zien.
Gea: “Als je gaat waarderen wat er is, dan doe je ook meer moeite om er goed voor te zorgen.”
About the author
Boer en Natuur Midden-Groningen