Vroege vogels en tamme grutto’s
Het is nog vroeg in de ochtend.
Het is nog vroeg in de ochtend. Boven de weilanden rond Idzega hangt een dunne laag nevel wanneer ik met mijn verrekijker, ringmateriaal, wildcamera en neststokjes op pad ga. In de lucht boven het grasland vliegen groepjes vogels en klinkt het geluid van baltsende en alarmerende grutto’s.
Aan de hand van mijn gps loop ik naar de nesten die op het punt staan om uit te komen. Het blijft bijzonder om te bedenken dat ik een perceel nader waarop ongeveer vijftien paar grutto’s broeden. Vanaf enkele tientallen meters afstand zie ik de eerste vogels al alert van hun nest komen, terwijl andere nog even blijven zitten. Soms lijkt het bijna alsof ze me herkennen en mijn aanwezigheid tot op zekere hoogte accepteren.
Maar zodra ik een voet op hun perceel zet, verandert dat. Tientallen grutto’s, kieviten en andere weidevogels vliegen alarmerend boven mijn hoofd. De boodschap is duidelijk: ik begeef me in hun territorium. Ik probeer daarom zo snel en zorgvuldig mogelijk te werken. In een van de nesten liggen de kuikens nog warm tussen de eierschalen. Ik ring ze, noteer de benodigde gegevens en verlaat het perceel weer.
Enkele minuten later keert de rust terug. Vanuit de auto kijk ik nog één keer over het weiland. Tussen de pinksterbloemen loopt een gruttofamilie met vier jonge pullen. Voor dit soort momenten stapte ik iedere ochtend opnieuw vroeg uit bed.
Een uitzonderlijk vroeg voorjaar
Het broedseizoen van 2026 zal ik niet snel vergeten. Niet alleen vanwege mijn werk als veldassistent, maar ook omdat het seizoen bijzonder vroeg begon.
Natuurlijk verschilt de timing van het broedseizoen ieder jaar wel iets, maar 2026 sprong er echt uit. Op 27 maart werd in Zuidwest-Friesland het eerste gruttonest gevonden en op 22 april waren de eerste kuikens er al. Beide momenten waren opvallend vroeg. Sterker nog: een groot deel van de nesten in mijn werkgebied was in de eerste week van mei al uitgekomen. Het veldseizoen kwam daardoor direct in een stroomversnelling terecht.
Iedere grutto een eigen verhaal
Als veldassistent waren mijn werkzaamheden afwisselend. De ene dag tuurde ik uren door een telescoop om kleurringen van grutto’s af te lezen, de andere dag was ik op zoek naar het signaal van een gezenderd kuiken. Ik controleerde nesten, plaatste wildcamera’s en hielp bij het ringen en zenderen van jonge vogels.
Dat werk maakte deel uit van een onderzoek naar de overleving van gruttokuikens in Zuidwest-Friesland. In dit gebied worden grutto’s al lange tijd onderzocht en worden er ieder jaar vogels geringd met een unieke combinatie van kleurringen. Dankzij deze kleurringen kunnen onderzoekers individuele vogels volgen. Sommige grutto's die ik aflas waren al lang bekend binnen het onderzoek.
Het aflezen van deze ringcombinaties heeft in de loop van de tijd veel waardevolle informatie opgeleverd. Zo leren onderzoekers meer over de overleving van individuele vogels, hun trouw aan een broedgebied en de routes die zij buiten het broedseizoen afleggen.
Een belangrijke vraag die uit eerder onderzoek naar voren kwam, is waarom zo weinig kuikens hun eerste levensweken overleven. Daarom ligt in dit vervolgproject de focus op de kuikenoverleving. Met behulp van lichte zenders wordt geprobeerd beter te begrijpen welke gevaren en uitdagingen jonge grutto’s tegenkomen.
Voor mij maakte die combinatie van veldwerk en onderzoek het werk zo interessant en leerzaam. Achter iedere ringcombinatie en ieder signaal zat een vogel met een eigen verhaal. De ervaringen en kennis die ik deze zomer opdeed neem ik mee naar Midden-Groningen, maar wat vooral is blijven hangen is mijn bewondering voor de grutto: een vogel die je beter kunt leren kennen, maar die nooit echt tam wordt.
Voor meer informatie over het onderzoeksproject: https://www.rug.nl/research/gelifes/ceg/_piersma/chick-survival